9 Eylül 1922.
İzmir’in dağlarında o sabah yalnızca çiçekler açmadı.
Üç yılı aşkın süredir işgal altında bulunan bir şehrin sokaklarında yeniden umut açtı. Konak’ta yeniden ay yıldız yükseldi. Kordon’da nal sesleri duyuldu. Kadifekale’den İzmir Körfezi’ne bakan insanlar, yıllardır bekledikleri bir sabaha uyandı.
Ve belki de en önemlisi:
Bir millet, kendi kaderini yeniden kendi ellerine aldığını bütün dünyaya gösterdi.
Bugün 9 Eylül 2026.
Aradan tam 104 yıl geçti.
Fakat 9 Eylül’ü anlamak için yalnızca o sabah İzmir’e giren süvarilere değil; onları İzmir’e getiren yüzlerce kilometrelik yola, yıllarca süren mücadeleye ve o mücadeleyi mümkün kılan iradeye bakmak gerekiyor.
Çünkü İzmir’in kurtuluşu yalnızca bir şehrin hikâyesi değildir.
Bir milletin yeniden ayağa kalkışının hikâyesidir.
Her şey 9 Eylül sabahında başlamadı
İzmir, 15 Mayıs 1919’da işgal edildi.
Konak Meydanı’nda gazeteci Hasan Tahsin’in işgal kuvvetlerine karşı açtığı ateş, Millî Mücadele hafızasının en güçlü sembollerinden biri hâline geldi.
Sonrasında geçen süre kısa değildi.
3 yıl, 3 ay, 24 gün
İzmir’in işgal altında kaldığı süre.
Bir çocuğun büyümesine yetecek kadar uzun. Bir ailenin hayatının değişmesine yetecek kadar ağır. Bir milletin ise teslim olmakla direnmek arasında karar vermesine yetecek kadar kritik bir zaman.
Ama Anadolu teslim olmadı.
Samsun’dan Erzurum’a, Sivas’tan Ankara’ya; İnönü’den Sakarya’ya ve sonunda Kocatepe’ye uzanan mücadele, 26 Ağustos 1922 sabahında son büyük safhasına girdi.
Büyük Taarruz başlamıştı.
30 Ağustos’taki Başkomutanlık Meydan Muharebesi’nin ardından artık hedef yalnızca bir savaş kazanmak değil, işgal altındaki Anadolu’yu tamamen kurtarmaktı.
Yaklaşık 400 kilometrelik inanılmaz ilerleyiş
9 Eylül’ü anlatırken belki de yeterince üzerinde durmadığımız ayrıntılardan biri budur:
Yaklaşık 400 kilometre
Türk ordusunun Büyük Taarruz’dan sonra İzmir yönünde katettiği mesafe.
Üstelik bu ilerleyiş yaklaşık 10 gün içerisinde gerçekleşti.
Dönemin yollarını, ulaşım imkânlarını, ikmal şartlarını ve günlerdir savaşan askerlerin yorgunluğunu düşündüğümüzde bu rakamın ne anlama geldiği daha iyi ortaya çıkıyor.
Bir düşünün.
Cephede savaşmışsınız.
Günlerdir yürüyorsunuz.
Uykusuzsunuz.
Belki birkaç gün önce yanınızdaki arkadaşınızı kaybetmişsiniz.
Ama önünüzde bir şehir var:
İzmir.
Ve biliyorsunuz ki oraya vardığınızda yalnızca bir şehre girmiş olmayacaksınız.
Yıllardır beklenen son büyük hedeflerden birine ulaşılmış olacak.
9 Eylül sabahı: İzmir’e doğru
Takip harekâtı sırasında Türk birlikleri hızla batıya ilerledi.
9 Eylül 1922 sabahında süvari birlikleri İzmir yönünde ilerlemeye başladı. Birliklerin bir kısmı Sabuncubeli üzerinden, bir kısmı ise Kadifekale istikametinden şehre ulaştı.
Kısa süre sonra Türk süvarileri Kordon’daydı.
Fakat kurtuluşa yalnızca birkaç saat kala bile canlar veriliyordu.
Halkapınar çevresinde ilerleyen öncü birlikler ateş altında kaldı ve Türk askerleri şehit düştü.
Bugün 9 Eylül’ün büyük coşkusunu hatırlarken, zaferin son saatlerinde dahi ödenen bu bedeli unutmamak gerekir.
Sonunda süvariler Konak’a ulaştı.
Ve tarihin en güçlü sembollerinden biri ortaya çıktı.
Yüzbaşı Şerafettin ve yeniden yükselen bayrak
İzmir’in kurtuluşunun simge isimlerinden biri Yüzbaşı Şerafettin Bey oldu.
Hükümet Konağı’na doğru ilerlerken yaralandı.
Ama durmadı.
Hükümet Konağı’na ulaştı ve Türk bayrağının yeniden göndere çekilmesinde yer aldı.
Bugün 9 Eylül törenlerinde süvari birliklerinin Konak’a gelişi ve bayrağın Hükümet Konağı’nda yükseltilmesi, tam da bu tarihî anın hatırasını yaşatıyor.
Üstelik o sabah İzmir’de yalnızca tek bir noktada bayrak yükselmedi.
Türk birlikleri ilerledikçe Hükümet Konağı, askerî kumandanlık ve Kadifekale gibi şehrin farklı noktalarında ay yıldızlı bayrak yeniden dalgalanmaya başladı.
9 Eylül sabahını tek bir fotoğraf karesi gibi değil, şehrin üzerine dalga dalga yayılan bir kurtuluş anı olarak düşünmek gerekiyor.
Önce uzaktan nal sesleri…
Sonra Türk süvarileri…
Kordon…
Konak…
Kadifekale…
Ve yıllardır beklenen bayrak.
Mustafa Kemal İzmir’e 9 Eylül’de değil, 10 Eylül’de girdi
9 Eylül konusunda sık karıştırılan ayrıntılardan biri de budur.
10 Eylül 1922
Mustafa Kemal Paşa’nın İzmir’e geldiği tarih.
İzmir’e ilk ulaşanlar Türk ordusunun öncü süvari birlikleriydi.
Mustafa Kemal Paşa ise Fevzi Paşa, İsmet Paşa ve karargâhıyla birlikte 10 Eylül 1922’de İzmir’e geldi.
Bu ayrıntı, Millî Mücadele’nin ruhunu anlamak açısından önemlidir.
Çünkü ortaya çıkan zafer tek bir insanın değil;
subayın,
askerin,
köylünün,
kadının,
gencin,
cephe gerisinde çalışanların,
Anadolu’nun dört bir yanında direnen insanların ortak eseriydi.
Mustafa Kemal Atatürk bu mücadelenin başkomutanıydı.
Ama zafer, bir milletin iradesiydi.
9 Eylül aslında son nokta değildi
İzmir’in kurtuluşu Millî Mücadele’nin en güçlü sembolik finallerinden biridir.
Ancak askerî harekât 9 Eylül’de bir anda sona ermedi.
Türk ordusunun ilerleyişi devam etti.
11 Eylül’de Bursa kurtarıldı. 18 Eylül’e gelindiğinde Batı Anadolu’daki işgal büyük ölçüde sona ermişti.
Ardından 11 Ekim 1922’de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı.
Mücadele artık cepheden diplomasi masasına taşınıyordu.
Sonrasında Lozan gelecekti.
Sonrasında Cumhuriyet gelecekti.
Bu nedenle 9 Eylül yalnızca bir son değildi.
Yeni bir devletin geleceğine açılan kapılardan biriydi.
Şimdi 104 yıl sonrasından o gençlere bakalım
Bir an için 1922 yılındaki yaşıtlarınızı düşünün.
20 yaşında.
22 yaşında.
25 yaşında.
Önlerinde hazır bir hayat yok.
Konfor yok.
Garanti yok.
Bugün bizim doğal kabul ettiğimiz bağımsız bir ülkede yaşamanın bile garantisi yok.
Ama bir kararları var:
Vazgeçmeyecekler.
9 Eylül’ü yalnızca geçmişte kazanılmış büyük bir zafer olarak görürsek, bize bırakılan mirasın yalnızca yarısını anlamış oluruz.
Çünkü mesele yalnızca onların ne yaptığı değil.
Bugün bizim ne yaptığımız.
Bugünün vatan mücadelesi herkes için cephede verilmek zorunda değil.
Bugün ülkesini sevmek;
bilim üretmek olabilir.
İyi bir öğretmen olmak olabilir.
Bir hastanın hayatını kurtarmak olabilir.
Bir şirket kurmak, istihdam yaratmak olabilir.
Dünyayla rekabet eden teknoloji geliştirmek olabilir.
Sanat yapmak, düşünmek, öğrenmek, üretmek olabilir.
Çünkü vatan sevgisi yalnızca geçmişte kazanılmış zaferlerle gurur duymak değildir.
O zaferlere layık bir gelecek kurmaktır.
İzmir’in dağlarında çiçekler hâlâ açıyor
104 yıl önce birileri imkânsız görüneni yaptı.
Yoruldular ama yürüdüler.
Eksildiler ama vazgeçmediler.
Önlerinde yüzlerce kilometre vardı, geçtiler.
Önlerinde güçlü ordular vardı, mücadele ettiler.
Önlerinde belirsizlik vardı, inandılar.
Ve sonunda bir 9 Eylül sabahı İzmir’e ulaştılar.
Bugün bizden istenen onların yaşadığını yeniden yaşamak değil.
Onların taşıdığı sorumluluğu kendi çağımızda taşımak.
Bu ülkenin gençlerine düşen görev geçmişin gölgesinde yaşamak değildir.
O geçmişten güç alıp daha iyisini kurmaktır.
Daha çok üretmek.
Daha çok öğrenmek.
Daha büyük düşünmek.
Dünyayla yarışmak.
Ve zamanı geldiğinde:
“Ben bu ülke için ne yaptım?”
sorusuna verecek bir cevabı olmak.
Çünkü bağımsızlık yalnızca sınırların korunması değildir.
Bağımsızlık; fikrini, bilimini, ekonomini, teknolojini, kültürünü ve geleceğini kendin inşa edebilmektir.
104 yıl önce o bayrağı İzmir’de yeniden göğe çıkaranlar kendi görevlerini yaptılar.
Şimdi sıra bizde.
Onlardan bize kalan yalnızca kurtarılmış bir vatan değil; korunması, geliştirilmesi ve geleceğe taşınması gereken bir Cumhuriyet’tir.
Bizim cephemiz bilimde, teknolojide, üretimde, sanatta, eğitimde ve dünyayla rekabet edebilen bir Türkiye kurma mücadelesindedir.
İzmir’in dağlarında 104 yıl önce çiçekler açtı.
O çiçeklerin hiç solmaması; tarihini bilen, Cumhuriyetine sahip çıkan, çalışan, üreten ve vazgeçmeyen yeni nesillerin elinde.
9 Eylül İzmir’in Kurtuluşu kutlu olsun.
Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Millî Mücadele’nin bütün kahramanlarını, şehitlerimizi ve gazilerimizi saygı, minnet ve rahmetle anıyoruz.